Vergiyle Değil, Disiplinle Dengelenen Bütçe

Mali disiplin, vergi artırmak değildir. Gelir tarafını zorlayarak bütçe dengesi sağlanamaz; bu ancak harcamalar kontrol altına alındığında mümkündür. Buna rağmen mali disiplin tartışmaları her seferinde aynı noktaya gelip vergi artışına dayanıyor. Bu yaklaşım, sorunun kaynağını değil, sadece sonucunu hedef alıyor.

Vergi oranları yükseltildiğinde bütçe kısa süreli bir rahatlama yaşar. Ancak harcama düzeni değişmediği için bu rahatlama hızla ortadan kalkar. Kamu giderleri gelirlerle uyumsuz biçimde artmaya devam ettikçe, yeni vergiler de yetersiz hale gelir. Sonuçta mali disiplin, harcamayı sınırlayan bir politika olmaktan çıkar ve sürekli yeni kaynak arayan bir yönteme dönüşür.

Bu tercihin ekonomiye etkisi doğrudandır. Artan vergi yükü tüketimi baskılar, maliyetleri yükseltir ve yatırımları yavaşlatır. Ekonomik faaliyet daraldıkça vergi tahsilatı da düşer. Böylece bütçeyi toparlaması beklenen adımlar, orta vadede bütçe üzerindeki baskıyı artırır ve denge arayışı daha da zorlaşır.

Sorunun asıl kaynağı ise başından beri harcama tarafıdır. Gelirlerle uyumlu olmayan kamu harcamaları sürdüğü sürece, vergi artışı kaçınılmaz bir araç gibi görülür. Harcamaların ne kadar gerekli olduğu, ne ölçüde verimli kullanıldığı ve hangi önceliklere göre yapıldığı sorgulanmadan mali disiplinden söz edilemez. 

Vergi politikası kamu maliyesinin önemli bir unsurudur; ancak mali disiplini belirleyen unsur değildir. Belirleyici olan, harcamaların kontrol altına alınması ve gelirlerle uyumlu hale getirilmesidir. Harcama disiplini sağlanmadığında yapılan her vergi artışı, vergi adaletini bozar ve kayıt dışı ekonomiyi büyütür. Bu da kamu gelirlerini güçlendirmek yerine daha kırılgan hale getirir.

Gerçek mali disiplin, devletin de bireyler ve işletmeler gibi gelirine göre hareket etmesidir. Harcamaların sınırlandığı ve önceliklendirildiği bir yapı, vergi artışına olan ihtiyacı azaltır. Ekonomik güvenin güçlenmesiyle birlikte vergi uyumu artar ve bütçe dengesi daha sağlıklı biçimde kurulur.

Sonuç olarak mali disiplin, vergi artışıyla değil, harcama disipliniyle sağlanır. Harcama tarafına dokunmadan yapılan her düzenleme, sorunu çözmek yerine erteler. Disiplin, önce kamunun kendi harcama anlayışını değiştirmesiyle başlar.