Genel Yönetim Bütçesi Nedir, Nasıl İşler ve Kabul Edilmezse Devlet Maliyesi Nasıl Devam Eder?

Genel yönetim bütçesi, devletin bir mali yıl boyunca elde etmeyi öngördüğü gelirler ile yapmayı planladığı harcamaların tamamını kapsayan temel mali planıdır. Türkiye’de genel yönetim bütçesi; merkezi yönetim bütçesi, sosyal güvenlik kurumları bütçeleri ve mahallî idare bütçelerinden oluşur. Bu bütçe, yalnızca rakamsal bir tablo değil; kamu hizmetlerinin hangi önceliklerle yürütüleceğini, kamu kaynaklarının hangi alanlara yönlendirileceğini ve ekonomik-politik tercihlerin nasıl şekillendiğini gösteren bağlayıcı bir belgedir.

Merkezi yönetim bütçesi Cumhurbaşkanlığı tarafından hazırlanır ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunulur. Meclis süreci, Plan ve Bütçe Komisyonu’ndaki detaylı görüşmelerle başlar ve Genel Kurul aşamasında yapılan müzakerelerle devam eder. Bu aşamada bütçe kanun teklifi üzerinde siyasi partiler görüşlerini açıklar, kamu harcamalarının kapsamı ve gelir politikaları tartışılır. Nihai aşamada ise bütçe Genel Kurul’da oylanarak kabul edilir ve Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla yürürlüğe girer.

Ancak mevcut anayasal sistemde bütçenin zamanında kabul edilememesi ihtimali de açık biçimde düzenlenmiştir. 2017 anayasa değişikliği sonrasında yürürlüğe giren düzenlemeler, bütçe sürecinin kesintiye uğramasını engelleyecek otomatik mekanizmalar oluşturmuştur. Anayasanın 161. maddesine göre bütçe kanununun süresinde yürürlüğe konulamaması halinde geçici bütçe kanunu çıkarılması öngörülmektedir. Geçici bütçe, yeni bütçe kabul edilinceye kadar kamu hizmetlerinin aksamadan sürdürülmesini amaçlayan sınırlı bir mali yetkilendirme niteliği taşır.

Geçici bütçe kanununun da çıkarılamaması durumunda ise daha ileri bir güvence devreye girer. Bu durumda, yeni bütçe kanunu kabul edilinceye kadar bir önceki yılın bütçesi yeniden değerleme oranı esas alınarak artırılır ve uygulanmaya devam edilir. Böylece kamu harcamaları, maaş ödemeleri, sosyal transferler ve zorunlu kamu hizmetleri herhangi bir yasal boşluk oluşmadan sürdürülür. Mali yönetim açısından bu düzenleme, devletin faaliyetlerinde duraksama yaşanmamasını garanti altına alır.

Bu çerçevede bütçenin Meclis’te kabul edilmemesi, klasik anlamda bir yönetim krizine veya kamu hizmetlerinin durmasına yol açmamaktadır. Yasama organının bütçe üzerindeki nihai belirleyiciliği, anayasal güvenlik mekanizmalarıyla sınırlandırılmıştır. Bütçe süreci, şeklen Meclis onayına tabi olsa da, reddedilmesi halinde dahi kamu maliyesi otomatik olarak işlemeye devam etmektedir.

Sonuç olarak Türkiye’de genel yönetim bütçesi, anayasal düzenlemeler sayesinde kesintisizliği esas alan bir yapıya sahiptir. Bütçenin kabulü siyasi ve hukuki açıdan önemini korumakla birlikte, kabul edilmemesi durumunda kamu yönetimini kilitleyen bir sonuç doğurmamaktadır. Mevcut sistem, bütçeyi bir denetim aracından ziyade sürekliliği güvence altına alınmış bir mali uygulama alanı haline getirmiştir.