Ekonominin Zayıf Halkaları: Krizi Tetikleyen Unsurlar

Jenga ekonomisi, karmaşık kavramlarla dolu ekonomi dünyasını basit bir örnekle açıklayan güçlü bir benzetme. Temel fikir şu: Ekonomiyi ayakta tutan unsurlar, tıpkı Jenga’daki bloklar gibi birbirine bağlı ve her biri denge açısından kritik. Bloklardan biri yanlış çekildiğinde oyun nasıl bozuluyorsa, ekonomide yapılan hatalı bir hamle de sistemi sarsabiliyor.

Bugün birçok ülkenin karşılaştığı tablo bu durumu net şekilde gösteriyor. Artan borçlanma, yatırım baskısı, dalgalı piyasalar ve kısa vadeli planlara sıkışmış politikalar, yapıyı yavaş yavaş zayıflatıyor. Ekonomi büyüyor gibi görünse bile, alt katmanlarda biriken riskler fark edilmediğinde en küçük dış etki bile büyük bir kırılganlık oluşturabiliyor.

Tam da bu nedenle Jenga ekonomisi, dikkat etmeyi unuttuğumuz bir noktayı hatırlatıyor: Ekonomik yapı sadece rakamlardan ibaret değil. Alınan kararların birbirine bağlı bir zincir oluşturduğunu ve bu zincirin gücünün en zayıf halkaya bağlı olduğunu gösteriyor. Borç yönetimi, faiz politikaları, kamu harcamaları ve piyasa beklentileri birbirine temas eden bloklar gibi; biri bozulduğunda sistemin tamamı etkileniyor.

Bu kırılganlık hali, hem karar vericilere hem de piyasayı takip edenlere önemli bir sorumluluk yüklüyor. Sürdürülebilirlik artık büyüme kadar değerli; hatta çoğu zaman ondan daha belirleyici. Çünkü sağlam bir ekonomik yapı, sadece bugünün koşullarına değil, yarının olası risklerine de dayanabilecek kapasiteye sahip olmalı.